Περί άγχους

Τι είναι άγχος

Είναι ένα φυσιολογικό σύνθετο συναίσθημα, μία αντίδραση σε μια κατάσταση, που προκαλεί ανησυχία, φόβο λόγω του κινδύνου που εμπερικλείει.

Ο οργανισμός του ανθρώπου κινητοποιείται με σκοπό να αντιμετωπίσει τα ερεθίσματα αυτά που εκλαμβάνονται σαν απειλή.

Το άγχος μετατρέπεται σε μια ψυχοπαθολογική κατάσταση σαν απάντηση σε αόριστη απειλή ή κίνδυνο εφ’ όσον χαρακτηρίζεται από ένα υποκειμενικό συναίσθημα ανησυχίας, προκαλεί δε υπερδραστηριότητα του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος με σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στη λειτουργικότητα του ατόμου στις διάφορες κοινωνικές του δραστηριότητες και ρόλους.

Το άγχος το αισθανόμαστε και ως ψυχολογική και ως σωματική εκδήλωση.

Το άγχος μας οδηγεί σε αυτοσχεδιασμούς, που τις περισσότερες φορές είναι αναποτελεσματικοί και αυξάνουν το ίδιο το άγχος όσο και το συναίσθημα της ανικανότητας και της ανημποριάς μας.

Οι προσδοκίες που έχουμε, οι εκτιμήσεις που κάνουμε, η αιτιολογία που αποδίδουμε σε ένα συμβάν ή μια κατάσταση, τα πιστεύω μας, οι μνήμες μας γενικώς, επηρεάζουν αποφασιστικά τα συναισθήματά μας, άρα τη συμπεριφορά μας.

Ο Επίκτητος έλεγε ότι «οι άνθρωποι δεν επηρεάζονται από τα πράγματα, αλλά από τις απόψεις που έχουν για αυτά».

Ο Αντλερ έλεγε ότι η συμπεριφορά πηγάζει από τις ιδέες του ατόμου.

Το άτομο που, μέσα από λανθασμένες καθοδηγήσεις από το οικογενειακό και το ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον, έμαθε να συμπεριφέρεται με τρόπους που, κάτω από ορισμένες συνθήκες, δημιουργούν προβλήματα στο ίδιο και στους άλλους, θα πρέπει να αναζητήσει τις άμεσες αιτίες που προκαλούν την προβληματική του συμπεριφορά και να μάθει νέους τρόπους αντιμετώπισης που θα χρησιμοποιεί στις συγκεκριμένες  αυτές συνθήκες.

Πού οφείλεται το άγχος

Πολλοί παράγοντες ενοχοποιούνται στην πρόκληση του άγχους:

  • Γενετικοί παράγοντες, όπως η κληρονομική προδιάθεση
  • Εμπειρίες από τα πρώτα χρόνια της ζωής, όπως αποχωρισμοί, η μεγάλη έμφαση που δίδεται στην επίτευξη υψηλών στόχων για το παιδί, η πίεση για συμβιβασμούς……
  • Πρόσφατες εμπειρίες, όπως έντονα γεγονότα, αβεβαιότητα για το μέλλον, συγκρούσεις, ατύχημα με τραυματισμό……..
  • Βιολογικοί παράγοντες, όπως δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος, ανωμαλίες του θυροειδούς, καρδιακές αρρυθμίες…….
  • Χρήση και επίδραση ουσιών
  • Κοινωνικοί παράγοντες, όπως δυσμενείς καταστάσεις που προκαλούνται από τρίτους.

Διάφορες διαταραχές οφείλονται στο άγχος:

Κρίσεις πανικού, αγοραφοβία, άλλες ειδικές φοβίες (έντομα, ζώα, φυτά…), κοινωνική φοβία, ψυχοσωματικές κρίσεις………

Ποια είναι τα συμπτώματα που προκαλεί το άγχος

  • Τα ψυχολογικά συμπτώματα: ανησυχία και ανυπομονησία, αίσθημα αόριστου φόβου και αγωνίας, νευρικότητα, διάσπαση της προσοχής, δυσκολία στη συγκέντρωση, αίσθημα μειωμένης ικανότητας αντίληψης.
  • Τα σωματικά συμπτώματα: δύσπνοια, αίσθημα πνιγμού, κόμπου στο λαιμό, πόνο στο στήθος, δυσκαταποσία, αίσθημα αύξησης των παλμών, κρύα χέρια, λιποθυμική τάση, ξηροστομία, ανορεξία, ναυτία, ίλιγγοι, κοιλιακοί πόνοι, μυϊκή τάση, παραισθησίες, κόπωση, κινητική ανησυχία, τρεμούλα, αδυναμία, ζάλη,  εφιδρώσεις, συχνουρία, πονοκέφαλοι…….

Το άγχος είναι κυρίαρχος παράγων κι άλλων ψυχιατρικών διαταραχών, όπως της διεγερτικής κατάθλιψης, του ντελίριου, της άνοιας, της σχιζοφρένειας, των διαταραχών που σχετίζονται με ψυχαναγκασμό-καταναγκασμό (χαρτοπαιξία, τζόγος, έντονες παρορμήσεις….) κ.ά.

Η ανησυχία, ο φόβος και το άγχος είναι φυσιολογικές και υγιείς αντιδράσεις στην ψυχολογική πίεση. Είναι απόλυτα απαραίτητες για την επιβίωσή μας και γίνονται προβληματικές μόνον όταν είναι υπερβολικά έντονες, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο.

Οι αντιδράσεις αυτές πυροδοτούν την απελευθέρωση μιας ορμόνης που λέγεται αδρεναλίνη η οποία επιφέρει αλλαγές σε σωματικό αλλά και σε νοητικό επίπεδο. Οι αλλαγές αυτές μας προετοιμάζουν για να αντιμετωπίσουμε ή για να αποφύγουμε επικίνδυνες καταστάσεις.

Τα προβλήματα που σχετίζονται με το άγχος τείνουν να συνδέονται με την υπερτίμηση του κινδύνου, σε συνδυασμό με την υποτίμηση των δυνατοτήτων που διαθέτει το άτομο για την αντιμετώπισή του.

Αυτή η άνιση θεώρηση των πραγμάτων αποθαρρύνει το άτομο και του προκαλεί δυσφορία που με τη σειρά της εντείνει την τάση για παραποιήσεις ή προκαταλήψεις με αποτέλεσμα να γίνεται ακόμη πιο δύσκολη η αντικειμενική εκτίμηση της κατάστασης και να μειώνεται η ικανότητα του ατόμου να την αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.

Οι πιο συχνές παραποιήσεις της σκέψης είναι:

Η καταστροφική σκέψη (το άτομο αναμένει την καταστροφή ως τη μόνη πιθανή έκβαση της κατάστασης, περιμένει πάντοτε το χειρότερο και νοιώθει άσχημα). Οι καταστροφικές σκέψεις συνδέονται κυρίως με σωματικές εκδηλώσεις.

Η διπολική σκέψη (το άτομο σκέπτεται με απόλυτο τρόπο του τύπου «ή όλα ή τίποτα», «αν δεν είναι τέλειο, είναι απαράδεκτο», «έχω παντελώς αποτύχει», «πάντα θα αισθάνομαι έτσι….»).

Η μεγιστοποίηση (το άτομο οδηγείται στο να μεγιστοποιεί ή να υπερτιμά, με υπερβολή, τις αρνητικές ή επίφοβες πλευρές της κατάστασης, υπεργενικεύει και εξάγει αυθαίρετα συμπεράσματα του τύπου «είμαι ανίκανος να τελειώσω αυτή τη δουλειά», «οι άλλοι με θεωρούν ανίκανο»…).

Ο αποκλεισμός του θετικού (το άτομο παραγνωρίζει ή και αγνοεί παντελώς τα θετικά γεγονότα, τα θετικά σχόλια των άλλων, τα επιτεύγματα και τις ικανότητές του, έχει μειωμένη αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση).

Η εστίαση της προσοχής (το άτομο, «πάει γυρεύοντας» αναζητώντας το αντικείμενο ή την κατάσταση που τον φοβίζει με αποτέλεσμα να προϊδεάζεται και να παρατείνει το άγχος του για τη λύση του προβλήματός του, προκαλώντας αδικαιολόγητα φόβο).

Οι αλλαγές της διάθεσης (το άτομο, κάτω από την ψυχολογική πίεση και την επίδραση της εμπειρίας του συνεχούς άγχους που τον αποθαρρύνει και του προκαλεί απελπισία και δυστυχία, υπονομεύει τον ίδιο του τον εαυτό).

Η αναζήτηση ανακούφισης (το άτομο αποφεύγει ή διαφεύγει καταστάσεις που δεν εγκυμονούν πραγματικό κίνδυνο, με συνέπεια να μη μπορεί να μάθει να τις αντιμετωπίζει ανατρέχει συνεχώς σε αναζήτηση καθησυχαστικών διαβεβαιώσεων, από ειδικούς ή μη, με συνέπεια να τροφοδοτεί την παθολογική του ανησυχία, το φόβο και το άγχος).

Κατά κανόνα, πρόκειται για ένα συνδυασμό στοιχείων και όχι για έναν μόνο παράγοντα που καθορίζει το πόσο ευάλωτο είναι ένα άτομο στα προβλήματα που συνδέονται με το άγχος.

Πως αντιμετωπίζεται το άγχος

Η θεραπευτική αντιμετώπιση των διαταραχών που οφείλονται στο άγχος περιλαμβάνει τόσο ψυχολογικές όσο και φαρμακευτικές προσεγγίσεις.

Οι ψυχολογικές θεραπείες είναι ιδιαίτερα βοηθητικές στην εξωτερίκευση του προβλήματος και στη συζήτηση γι’ αυτό. Η θεραπεία της συμπεριφοράς όπως και η γνωστική θεραπεία χρησιμοποιούν μια σειρά από τεχνικές και αποβλέπουν στο να βοηθήσουν το άτομο να χαλαρώσει, να το εκθέσουν, σταδιακά, στους φόβους του, να το βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τα συμπτώματά του τις σκέψεις του εκείνες που του προκαλούν το άγχος, να αναστρέψει τις παθολογικές συμπεριφορές του, να αυξήσει την αυτοπεποίθησή του, να προλαμβάνει τις υποτροπές, τέλος να γνωρίσει καλλίτερα τον εαυτό του.

Η ψυχολογική θεραπεία βοηθά στην κατανόηση:

  • Των γεγονότων και των καταστάσεων που προκαλούν δυσφορία
  • Των σωματικών αντιδράσεων, των αισθημάτων και των σκέψεων που υπάρχουν κατά τη διάρκεια της δυσφορίας.
  • Του βαθμού δυσφορίας που προκαλεί η κάθε κατάσταση.
  • Των συμπεριφορών που αναπτύσσονται κατά τη δυσφορία.
  • Των λύσεων που ακολουθούνται από το άτομο.

Η ψυχολογική θεραπεία βοηθά στην αξιολόγηση των συμπεριφορών του ατόμου για την αντιμετώπιση του άγχους και στην επιλογή νέων τρόπων αντίδρασης και αντιμετώπισής του.

Οι φαρμακευτικές θεραπείες όπου θα πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψη οι ειδικές ομάδες συμπτωμάτων άγχους και η συνύπαρξη ψυχιατρικών διαταραχών ώστε να γίνει η σωστή επιλογή της φαρμακευτικής ουσίας. Τα φάρμακα περιλαμβάνουν αγχολυτικά και αντικαταθλιπτικά αλλά και νευροληπτικά εφ’ όσον πρόκειται για άτομα ανθεκτικά στη θεραπεία που πάσχουν από ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική διαταραχή.

Κλίμακα- Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ν.Α. Κυκλάδων
Σκαρβέλης Κων/νος – Κλινικός Ψυχολόγος

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: