Συμπτώματα & έγκαιρη διάγνωση στην ψύχωση

Ο νομπελίστας μαθηματικός John Nash (γνωστός στο ευρύ κοινό από την ταινία "A beautiful mind") έπασχε από σχιζοφρένεια

Με στόχο να καταστεί κατανοητή και να περιγραφεί πλήρως αυτή η ανομοιογενής ομάδα διαταραχών, η ψύχωση, κρίνεται σκόπιμο να παρατεθούν ορισμένα από τα πιο σημαντικά της συμπτώματα.

Διαταραχές της σκέψης

Η κύρια διαταραχή του περιεχομένου της σκέψης σε άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα είναι οι παραληρητικές ιδέες. Παραληρητική ιδέα είναι μία εσφαλμένη πεποίθηση του ατόμου, η οποία δεν μπορεί να εξηγηθεί από το πολιτισμικό του πλαίσιο και η οποία υποστηρίζεται σθεναρά από το άτομο ως πραγματική (McKenna, 1997). Οι παραληρητικές ιδέες μπορεί να έχουν τις ακόλουθες μορφές: 1) διώξεως (το άτομο πιστεύει ότι συνωμοτούν εναντίον του ή ότι καταδιώκεται), 2) ζηλοτυπίας (πιστεύει ότι ο/η σύντροφός του/ της έχει δεσμό με άλλο άτομο), 3) μεγαλείου (το άτομο πιστεύει ότι έχει ιδιαίτερες δυνάμεις ή ικανότητες), 4)θρησκευτικές (το άτομο «υπεραπασχολείται» με λανθασμένες πεποιθήσεις θρησκευτικής φύσεως), 5) σωματικές (πιστεύει ότι το σώμα του είναι αρρωστημένο, ανώμαλο ή έχει αλλάξει), 6) αναφοράς (όταν πιστεύει ότι ασήμαντα σχόλια ή γεγονότα αναφέρονται σε αυτόν ή έχουν κάποια ειδική σημασία γι’ αυτόν)7) ελέγχου (πιστεύει ότι τα συναισθήματα ή οι σκέψεις του ελέγχονται από κάποια εξωτερική δύναμη 8. διαβάσματος της σκέψης (οι σκέψεις του γίνονται αντιληπτές από τους άλλους) 9) εκπομπής της σκέψης (οι σκέψεις του εκπέμπονται, ώστε να μπορούν να ακουστούν από τους άλλους) 10) παρεμβολής της σκέψης (το άτομο πιστεύει ότι οι σκέψεις του δεν ανήκουν σε αυτό, αλλά έχουν τοποθετηθεί από κάποιον άλλο) 11) απόσυρσης της σκέψης (πιστεύει ότι οι σκέψεις του έχουν απομακρυνθεί από το κεφάλι του).

Άλλες διαταραχές της σκέψης που παρατηρούνται σε άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα είναι η αλογία, η οποία αναφέρεται στη μειωμένη γνωστική δραστηριότητα και στις αργές ή κενές νοητικές διεργασίες, η θετική μορφολογική διαταραχή της σκέψης, κατά την οποία το άτομο αλλάζει χωρίς λογική ακολουθία θέμα, έχει διάσπαση προσοχής, εμφανίζει  ηχητικούς συνειρμούς και νεολογισμούς κ.λπ. (Andreasen, et al.1994).

Διαταραχές της αντίληψης

Οι πιο χαρακτηριστικές διαταραχές στην αντίληψη είναι οι ψευδαισθήσεις και ιδιαίτερα οι ακουστικές. Οι ψευδαισθήσεις στην ουσία είναι αντιλήψεις χωρίς αντικείμενο-ερέθισμα, δεν υπόκεινται στον έλεγχο της βούλησης του ατόμου και έχουν τη δύναμη και την επίδραση των πραγματικών αντιλήψεων. Χαρακτηριστικές ακουστικές ψευδαισθήσεις σε άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα είναι οι εξής : μη λεκτικές (διάφοροι ήχοι, θόρυβοι, μουσική κ.λπ.), σχολιασμού (φωνές που ακούει ο ασθενής να προέρχονται από μέσα ή έξω από το κεφάλι του, να τον σχολιάζουν και να αναφέρονται σε αυτόν σε τρίτο πρόσωπο), προστακτικές (δίνουν εντολή στον ασθενή να προβεί σε δράση, θεωρούνται πολύ επικίνδυνες γιατί μπορεί να τον διατάξουν να κάνει κακό στον εαυτό του ή στους άλλους), λειτουργικές (ο ασθενής ακούει φωνές που δημιουργούνται πάνω σε πραγματικούς ήχους του περιβάλλοντος, όπως θρόισμα φύλλων, στάλες νερού που πέφτουν κ.λπ.), εξωπραγματικές (ξεφεύγουν από τα όρια της φυσιολογικής αντίληψης, π.χ. ο ασθενής ακούει ένα παιδί που το βασανίζουν σε κάποια άλλη πόλη) (McKenna, 1997).

Πέρα από τις ακουστικές ψευδαισθήσεις, υπάρχουν και οπτικές, οσφρητικές, και γευστικές ψευδαισθήσεις, οι οποίες, όμως, είναι πιο σπάνιες στα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα. Στο σημείο αυτό κρίνεται αναγκαίο να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι οι οπτικές ψευδαισθήσεις συναντώνται κυρίως σε άτομα που έχουν κάνει χρήση ψυχοδραστικών ουσιών (αμφεταμινική ψύχωση). Τέλος, μία γενική υπερευαισθησία στον ήχο, στο φως και στις οσμές είναι συνηθισμένη σε αυτά τα άτομα.

Διαταραχές στο συναίσθημα

Η συναισθηματική κατάσταση ενός ατόμου μπορεί να αναγνωρισθεί μέσα από την έκφραση του προσώπου, τον τόνο της φωνής, τις χειρονομίες, τη στάση και τη «γλώσσα» του σώματος. Αυτά τα σημάδια γίνονται αντιληπτά από το άλλο άτομο, το οποίο ανταποκρίνεται με ανάλογο τρόπο και έτσι λαμβάνει χώρα ένας «συναισθηματικός διάλογος» (emotional dialogue), που συνοδεύει και συμπληρώνει τη λεκτική αλληλεπίδραση. Αυτό ακριβώς το γεγονός είναι που χάνεται,  διαταράσσεται ή μεταβάλλεται στα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα (McKenna, 1997).

Οι διαταραχές στο συναίσθημα που παρατηρούνται συχνά είναι το αμβλύ ή επίπεδο συναίσθημα και το απρόσφορο συναίσθημα. Αυτό εκδηλώνεται σαν μία χαρακτηριστική μείωση στη συναισθηματική έκφραση/αντίδραση και στην υποκειμενική αντίληψη του συναισθήματος (Andreasen, et al.1994). Μπορεί να πάρει τη μορφή της μη συναισθηματικής απόκρισης (affective unresponsiveness) ή της συναισθηματικής απόσυρσης (emotional withdrawal). Το απρόσφορο συναίσθημα εκδηλώνεται ως μία τάση έκφρασης συναισθημάτων με τρόπο που δεν συμβαδίζει/συμφωνεί με το θέμα της συζήτησης. Στην κλινική πρακτική συνήθως παίρνει τη μορφή του γέλιου, όταν το άτομο μιλάει για αγχογόνα θέματα, όπως παραληρητικές ιδέες διώξεως, υποτιμητικές ακουστικές ψευδαισθήσεις ή αυτοκτονικές ιδέες (McKenna, 1997).

Διαταραχές της αίσθησης του εαυτού

Συχνά στους ασθενείς με ψυχωσικά συμπτώματα διαταράσσεται η αίσθηση του εαυτού που δίνει σε ένα «φυσιολογικό» άτομο ένα αίσθημα ατομικότητας, μοναδικότητας και αυτοκατεύθυνσης. Πρόκειται για «απώλεια των ορίων του Εγώ», η οποία εκδηλώνεται με σύγχυση ταυτότητας, παραληρητικές ιδέες ελέγχου κ.λπ.

Διαταραχές στη βούληση

Οι διαταραχές στη βούληση βρίσκονται έξω από το συνειδητό έλεγχο του ατόμου και αφορούν τη θέληση του ατόμου πριν τη δράση, παρά τη δράση αυτή καθαυτή (McKenna, 1997). H διαταραχή στη βούληση επηρεάζει την ικανότητα του ατόμου για αυτόνομη, πρωτοβουλιακή, στοχοκατευθυνόμενη δραστηριότητα και κατά συνέπεια, την ικανότητά του για παραγωγική λειτουργία. Συνήθως εκδηλώνεται με τη μορφή ανεπαρκούς ενδιαφέροντος ή ανικανότητας να ακολουθήσει το άτομο μία πορεία ενεργειών μέχρι τη λογική του κατάληξη.

Διαταραχή της διαπροσωπικής λειτουργικότητας και της σχέσης με τον έξω κόσμο

Σχεδόν όλα τα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα έχουν δυσκολίες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Πολύ συχνή είναι η απόσυρση του ατόμου από τον εξωτερικό κόσμο και η υπέρμετρη ενασχόληση με εγωκεντρικές και παράλογες ιδέες, στις οποίες χάνεται η αντικειμενικότητα. Όταν αυτή η κατάσταση φτάσει σε ένα πολύ έντονο επίπεδο, τότε έχουμε να κάνουμε με ένα είδος «αυτισμού», όπου το άτομο περιγράφεται από τους οικείους του ως «χαμένος στον κόσμο του» και συναισθηματικά αποκομμένος από τους άλλους. Επίσης, τα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα συχνά έχουν δυσκολία στο να βιώσουν ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση σε δραστηριότητες που φυσιολογικά θεωρούνται ευχάριστες (Andreasen, et al.1994).

Διαταραχή της ψυχοκινητικότητας

Αυτή η διαταραχή χαρακτηρίζει πολύ έντονα τους ασθενείς που βρίσκονται σε οξεία φάση ή τους χρόνιους ασθενείς. Οι ασθενείς σε οξεία φάση χαρακτηρίζονται από έντονη διέγερση, ενώ, αντίθετα, οι χρόνιοι ασθενείς εμφανίζουν διαταραχές στην όλη ψυχοκινητική συμπεριφορά, όπως κατατονική καταπληξία (ο ασθενής παίρνει μία παράξενη και άβολη στάση για μεγάλο χρονικό διάστημα, κυρώδης ευκαμψία (κατά τις παθητικές κινήσεις των μελών του σώματος, δίνεται η εντύπωση σαν αυτά να είναι από κερί, καθώς παραμένουν στη θέση που τα μετακινήσαμε), μανιερισμοί, στερεοτυπίες κ.λπ.

Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της ψύχωσης και κυρίως της σχιζοφρένειας, μπορούν να ομαδοποιηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, στα θετικά και τα αρνητικά συμπτώματα. Τα θετικά συμπτώματα αναφέρονται στα «παραγωγικά» (productive) συμπτώματα της σχιζοφρένειας, δηλαδή σε αυτά που συνιστούν την ψυχοπαθολογία ακριβώς λόγω της παρουσίας τους και προέρχονται από την αύξηση ή διαστρέβλωση των φυσιολογικών λειτουργιών. Αντίθετα, τα αρνητικά συμπτώματα συνιστούν την ψυχοπαθολογία εξαιτίας της απουσίας τους και προέρχονται από μείωση ή απώλεια των φυσιολογικών λειτουργιών (Garety, 1992). Σύμφωνα με την Andreasen (1984), τα θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας είναι οι παραληρητικές ιδέες, οι ψευδαισθήσεις, η θετική μορφολογική (τυπική) διαταραχή της σκέψης και η παράξενη συμπεριφορά, ενώ τα αρνητικά συμπτώματα είναι το επίπεδο ή αμβλύ συναίσθημα, η αλογία, η απάθεια-αβουλησία και η έλλειψη προσοχής και η κοινωνική απομόνωση.

Πρόωρα συμπτώματα και αξία της έγκαιρης διάγνωσης

Υπάρχουν συχνά αλλαγές στην καθημερινή συμπεριφορά του ατόμου πριν εμφανιστούν τα ξεκάθαρα συμπτώματα της ψύχωσης. Τα σημάδια αυτά στο προδρομικό στάδιο είναι ασαφή και παρατηρούνται δύσκολα. Άλλωστε, κατά το συγκεκριμένο στάδιο δεν έχουν εμφανιστεί ακόμα χαρακτηριστικά συμπτώματα, όπως οι παραισθήσεις, οι ψευδαισθήσεις και η διαταραχές στη σκέψη. Θεωρείται ιδιαίτερα βασικό να διαπιστωθεί εάν οι αλλαγές αυτές χειροτερεύουν ή απλά δεν υποχωρούν προκειμένου να γίνει έγκαιρα διαφοροδιάγνωση. Τα πρόωρα, λοιπόν, σημάδια είναι:

  • Καχυποψία
  • Μελαγχολία
  • Άγχος
  • Ανησυχία
  • Εκνευρισμός

Επιπλέον, μπορεί να εμφανιστεί:

  • Διακύμανση στην ψυχική διάθεση
  • Διαταραχές στον ύπνο
  • Αλλαγές στην επιθυμία για λήψη τροφής
  • Απώλεια ενεργητικότητας ή ενδιαφέροντος
  • Δυσκολία στην αυτοσυγκέντρωση

Κατά την εξέταση της παρούσας ψυχολογικής κατάστασης το άτομο μπορεί να αναφέρει ότι:

  • Η σκέψη του επιταχύνεται ή επιβραδύνεται.
  • Τα πράγματα γύρω του είναι κάπως διαφορετικά ή αλλαγμένα.
  • Η οικογένειά του ή οι φίλοι του έχουν παρατηρήσει έντονες αλλαγές στην συμπεριφορά του.

Από την περιγραφή των πρόωρων συμπτωμάτων μπορεί να διαπιστωθεί το γεγονός ότι προκαλείται ιδιαίτερη ανησυχία και προβληματισμός τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και στους οικείους του. Τα συναισθήματα αυτά πηγάζουν από το γεγονός ότι κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τι συμβαίνει. Η έλλειψη επίγνωσης, όμως, προκαλεί καθυστέρηση στην αναζήτηση βοήθειας, γεγονός που καθιστά τις θεραπεύσιμες αυτές διαταραχές χωρίς έγκαιρη διάγνωση και θεραπευτικό σχεδιασμό.


Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς – Β΄ φάση»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: